گل‌مالی عاشورا؛ میراث ماندگار هویت ایرانی و نماد ارادت مردم لرستان به نهضت حسینی رئیس بنیاد ایران‌شناسی لرستان با تأکید بر پیشینه تاریخی آیین گل‌مالی، این سنت دیرینه را یکی از برجسته‌ترین جلوه‌های پیوند فرهنگ ایرانی با فرهنگ عاشورایی دانست و گفت: گل‌مالی در لرستان صرفاً یک آیین سوگواری نیست، بلکه بخشی از هویت فرهنگی، حافظه تاریخی و سرمایه معنوی مردم این دیار به شمار می‌رود. به گزارش زاگرس خرم، مجتبی رومانی، رئیس بنیاد ایران‌شناسی لرستان، با اشاره به ریشه‌های تاریخی آیین گل‌مالی در ایام تاسوعا و عاشورای حسینی اظهار کرد: شواهد تاریخی، مردم‌شناختی و متون کهن نشان می‌دهد سنت آغشته کردن سر و روی به خاک و گل در هنگام سوگواری، سابقه‌ای دیرینه در فرهنگ ایرانی دارد و نمونه‌های آن در روایت‌های اساطیری و حماسی ایران نیز دیده می‌شود. وی افزود: در فرهنگ ایران باستان، خاک نماد بازگشت انسان به اصل خویش و نشانه اوج اندوه در سوگ عزیزان بوده است؛ از همین رو مردم در فقدان شخصیت‌های بزرگ و پهلوانان با خاک‌آلود کردن خود، عمق تأثر و اندوهشان را ابراز می‌کردند. رومانی با بیان اینکه این سنت کهن پس از ورود اسلام و گسترش فرهنگ تشیع با مفاهیم عاشورایی پیوند خورده است، تصریح کرد: مردم لرستان آیین گل‌مالی را به عنوان یکی از عمیق‌ترین و باشکوه‌ترین جلوه‌های عزاداری برای حضرت اباعبدالله الحسین(ع) حفظ کرده و نسل به نسل به آیندگان منتقل کرده‌اند. رئیس بنیاد ایران‌شناسی لرستان خاطرنشان کرد: آیین گل‌مالی از روزهای آغازین ماه محرم آغاز می‌شود و در تاسوعا با آماده‌سازی حوضچه‌های گل و مهیا کردن فضای عزاداری به اوج می‌رسد. در روز عاشورا نیز عزاداران با آغشته کردن لباس و بدن خود به گل، در دسته‌های سوگواری حضور یافته و ارادت خود را به ساحت سیدالشهدا(ع) به نمایش می‌گذارند. وی یکی از ویژگی‌های ممتاز این آیین را مشارکت گسترده اقشار مختلف جامعه دانست و گفت: در روز عاشورا همه افراد، فارغ از جایگاه اجتماعی، در کنار یکدیگر عزاداری می‌کنند و جلوه‌ای کم‌نظیر از همبستگی و همدلی اجتماعی را به نمایش می‌گذارند. رومانی با اشاره به ابعاد فرهنگی و مردم‌شناختی این سنت افزود: گل‌مالی علاوه بر جنبه مذهبی، بخشی از هویت فرهنگی قوم لر و نمادی از شیوه مواجهه مردم این منطقه با مفهوم سوگ، وفاداری و ارزش‌های دینی است. در فرهنگ لرستان، گل نشانه نهایت اندوه، فروتنی و همدردی با مصیبت کربلا محسوب می‌شود. وی با اشاره به ثبت ملی این آیین در فهرست میراث ناملموس کشور اظهار داشت: ثبت ملی گام مهمی در صیانت از این میراث ارزشمند بوده است، اما حفظ و تداوم آن نیازمند مستندسازی، پژوهش، آموزش و انتقال صحیح به نسل‌های آینده است. رئیس بنیاد ایران‌شناسی لرستان همچنین به بازتاب گسترده آیین گل‌مالی در رسانه‌های داخلی و خارجی اشاره کرد و گفت: انتشار تصاویر این مراسم در سطح جهانی، فرصت مناسبی برای معرفی ظرفیت‌های فرهنگی، تاریخی و تمدنی لرستان فراهم کرده است. رومانی در پایان تأکید کرد: عاشورا در لرستان تنها یک مناسبت مذهبی نیست، بلکه عرصه‌ای برای تجلی پیوند عمیق تاریخ، فرهنگ و باورهای مردم این سرزمین است و آیین گل‌مالی به عنوان یکی از شاخص‌ترین نمادهای این پیوند، هر ساله شکوهی تازه از ارادت مردم لرستان به نهضت حسینی را به نمایش می‌گذارد.